Wtorek, 17 listopada Imieniny: Elżbieta, Grzegorz, Salomea
Teraz Wtorek, 17 listopada 2026
Andrzej Bart
Fot. Ponson13 · „Andrzej Bart” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.
Znane osoby

Andrzej Bart — powieściopisarz, scenarzysta i reżyser

• Paweł Zawadzki • 4 min czytania

Andrzej Bart (ur. 3 września 1951 we Wrocławiu) to polski powieściopisarz, scenarzysta i reżyser znany z unikającego rozgłosu podejścia do publicznej obecności. Jego książki ukazały się w wielu językach i zdobywały nagrody literackie oraz filmowe.

Dane osobowe
Data urodzenia3 września 1951
Miejsce urodzeniaWrocław
Zawódpowieściopisarz, scenarzysta, reżyser
PseudonimPaul Scarron Jr.
Wybrane informacje
Najważniejsze powieściRien ne va plus; Fabryka muchołapek; Rewers
Wybrane nagrodyNagroda Fundacji Kościelskich (1991); Złote Lwy (2009); Orzeł (2010)

Andrzej Bart jest autorem powieści, scenariuszy i filmów, który celowo ogranicza własną obecność medialną. Jego proza została przetłumaczona m.in. na język francuski, niemiecki, hebrajski, czeski, węgierski, rosyjski i słoweński.

Życiorys i sposób pracy

Bart urodził się we Wrocławiu w 1951 roku. Przez lata budował karierę literacką i filmową, jednocześnie unikając rozgłosu wokół osoby. Z tego powodu bywał porównywany do amerykańskiego pisarza Thomasa Pynchona — zastrzeżenie dotyczyło raczej jego chęci, aby mówiono o dziełach, a nie o autorze.

Wybrane powieści i poruszane tematy

Za młodu Bart pracował nad powieścią Rien ne va plus, która z powodu okoliczności politycznych długo nie mogła się ukazać. Książka wydana w 1991 roku otrzymała Nagrodę Fundacji im. Kościelskich i doczekała się kilku wydań w Polsce. Tematyka tej i innych jego powieści często odnosi się do historii Europy i dylematów moralnych jednostek wobec dużych wydarzeń.

W powieści Pociąg do podróży (1999) autor opisuje podróż dwojga mężczyzn, których cofnięto do roku 1900, aby zabić młodego Adolfa Hitlera. Pod pseudonimem Paul Scarron Jr. napisał kryminał metafizyczny Piąty jeździec Apokalipsy (1999). W Don Juan raz jeszcze (2006) pojawia się tytułowy starzejący się uwodziciel — książka była nominowana do Nagrody Literackiej Nike i Nagrody Literackiej Gdynia w 2007 roku.

Najczęściej tłumaczoną jego powieścią jest Fabryka muchołapek (2008), opowieść o Chaimie Rumkowskim, przywódcy łódzkiego getta; książka trafiła do finału Nagrody Literackiej Nike i otrzymała nominację do Nagrody Literackiej Gdynia. W powieści Rewers Bart przywraca postać, która w Rien ne va plus popełniła samobójstwo; tamta postać w nowej powieści stawia czoła represjom stalinowskiej Polski. W późniejszych książkach, takich jak Bezdech, Dybuk mniemany czy Śmierć głośna, śmierć cicha, powracają wątki historyczne i moralne dylematy bohaterów wobec dramatycznych wydarzeń.

Filmy, słuchowiska i nagrody

Bart pracował przy wielu filmach dokumentalnych i fabularnych oraz tworzył słuchowiska radiowe. Napisał scenariusz do filmu Rewers, który w 2009 roku zdobył Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni i został polskim kandydatem do Nagrody Akademii Filmowej. Za scenariusz tego filmu otrzymał m.in. Polską Nagrodę Filmową Orzeł w 2010 roku.

Jako autor i reżyser tworzył m.in. dokumenty o Arturze Rubinsteinie, Marku Rudnickim i Marianie Brandysie oraz scenariusz do dokumentu Radegast. Słuchowisko i film telewizyjny Boulevard Voltaire zdobyły nagrody na festiwalu Dwa Teatry w Sopocie. Za radiowe i telewizyjne przedstawienia Bezdech przyniosło mu kilka nagród, w tym wyróżnienia na festiwalach międzynarodowych; odtwórca głównej roli w ekranizacji, Bogusław Linda, otrzymał nagrodę festiwalu w Brazylii.

Do ważniejszych odznaczeń Barta należą Nagroda Fundacji im. Kościelskich (1991), Złota Kaczka i Orzeł za scenariusz Rewers (2010) oraz Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2010). W 2023 roku otrzymał Nagrodę Złoty Ekslibris Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi za powieść Śmierć głośna, śmierć cicha.

Najczęstsze pytania

Gdzie i kiedy urodził się Andrzej Bart?
Andrzej Bart urodził się 3 września 1951 roku we Wrocławiu.
Która powieść Andrzeja Barta otrzymała Nagrodę Fundacji im. Kościelskich?
Nagrodę Fundacji im. Kościelskich w 1991 roku otrzymała powieść Rien ne va plus.
Za co film Rewers otrzymał nagrody?
Film Rewers, do którego Andrzej Bart napisał scenariusz, zdobył Złote Lwy na FPFF w Gdyni (2009) i otrzymał nagrody międzynarodowe oraz Polską Nagrodę Filmową Orzeł za najlepszy scenariusz (2010).

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Paweł Zawadzki

Nazywam się Paweł Zawadzki i w redakcji dolnyslask360.pl odpowiadam za dział Znani z miasta. Zajmuję się postaciami związanymi z Wrocławiem i z regionem, dawnymi i dzisiejszymi.

Czytaj również